ISSN 1302-2636
Osmanlı İmparatorluğu’ndan Cumhuriyet’e Türkiye’de Taşınmaz Kültür Mirası ve Koruma Düşüncesi [Tasarım Kuram]
Tasarım Kuram. 2020; 16(29): 16-34 | DOI: 10.14744/tasarimkuram.2020.55477

Osmanlı İmparatorluğu’ndan Cumhuriyet’e Türkiye’de Taşınmaz Kültür Mirası ve Koruma Düşüncesi

Mehmet Rıfat Akbulut
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Mimarlık Fakültesi Şehir ve Bölge Planlama Bölümü

XVIII. yüzyıl Fransız aydınlanmacı düşünürlerinden Montesquieu, 1748’de yayınlanan “Kanunların Ruhu” adlı eserinde insanların davranış ve ilişkilerini düzenleyen yasalardan önce bunu hazırlayan bir düşünce oluşumunun gerekliliğinden söz eder. Türkiye’de ilk kez XIX. yüzyılda ortaya çıkan modern anlamda korumacılık anlayışı ve uğraşı ile bunun yasal çerçevesini oluşturan düzenlemelerin de oldukça uzun bir düşünsel birikim sonucunda biçimlendikleri görülür. Türkiye’de modern korumacılık düşüncesi ve bu alanda ilk girişimler Tanzimat Dönemi’nde XIX. yüzyıl ortalarında ortaya çıkacaktır.
Sit kavramının 1973 yılında ilk kez yasal bir metinde yer almasının ardından koruma ve sit kavramlarının olumlu ya da olumsuz anlam ve çağrışımlarla artık her şekilde kamuoyu bilgisi dahilinde yer aldığı söylenebilir. Doğal ve kültürel mirasın korunması konusunda Türkiye ve dünyada da katedilmiş olan onca mesafe ardından bazı temel sorunların hala güncelliğini ve kritik önemlerini koruduğunu söylemek yanlış olmayacaktır. Bu açıdan koruma alanında temel değerlere bir geri dönüşten de söz edilebilir. Bu temel soru ve sorunlardan herhalde en başta geleni korumanın varlık nedeniyle ilgili olanıdır. “Neden koruyoruz ?” Yeterince tartışılmış, irdelenmiş ve bir çok uygun cevap bulunarak çoktan geride bırakılmış, aşılmış ve gündemden düşmüş görünen bu soru aslında korumayla ilgili tavır, hareket ve kararlarımızın başlangıç noktasında adeta bir anıt gibi hala bütün görkemiyle yükselmektedir. Korumacılığın esasen bilginin korunması olduğu kadar bir tarih inşa çabası olduğu da unutulmamalıdır.

Anahtar Kelimeler: Koruma, kültürel miras, kültürel tarih, Osmanlı İmparatorluğu, Türkiye Cumhuriyeti

Cultural Heritage and the Idea of Heritage Conservation in Turkey, From Ottoman Empire to the Republic

Mehmet Rıfat Akbulut
Mimar Sinan Fine Arts University Faculty of Architecture, Department of City and Regional Planning

In his book of “The Spirit of the Laws” of 1748, XVIIIth century French Enlightment philosopher Montesquieu, indicates that the necessity of existence of an idea behind laws which rules and compozes human behaviours and relations among humans. The modern understanding and engagement of heritage conservation and related legal framework which first emerged in Turkey in the XIXth century were also based upon a previous intellectual accumulation. In Turkey, modern thinking of heritage conservation and early efforts in this field first appeared in the mid of XIXth century during the period of Reforrmation (Tanzimat).
Since concept of heritage protection site is first mentioned in a legal text in Turkey in 1973, it looks that, heritage conservation and sites for protection became almost familiar in public opinion with all of its negative or positive connotations. After all efforts and accomplishments in the field of conservation and preservation of natural and cultural heritages, some fundamental problems still remain topical and keep its critical importance. Therefore in a sense “a back to the basics” can be pronounced in heritage conservation. Probably, “raison d’etre” (reason of being) of heritage preservation is the first of these problems and questions. “Why to conserve?” This fundamental question which looks overrun, vanished from the agenda and left behind with a number of appropriate answers through sufficient debates and examinations still magnificiently stands as a monument.
Always it should be keep in mind that preservation and conservation of heritages is an effort to preserve knowledge but an endeavour of history making also.

Keywords: Conservation, cultural heritage, cultural history, Ottoman Empire, Republic of Turkey

Mehmet Rıfat Akbulut. Cultural Heritage and the Idea of Heritage Conservation in Turkey, From Ottoman Empire to the Republic. Tasarım Kuram. 2020; 16(29): 16-34

Sorumlu Yazar: Mehmet Rıfat Akbulut
LookUs & Online Makale