ISSN 1302-2636
Geleneksel Kırsal Konut Tipolojileri Üzerinden Kültür-Mekân İlişkilerinin Mekân Dizimi Yöntemiyle İncelenmesi: Düzce İli Örneği [Tasarım Kuram]
Tasarım Kuram. 2020; 16(31): 36-56 | DOI: 10.14744/tasarimkuram.2020.60783

Geleneksel Kırsal Konut Tipolojileri Üzerinden Kültür-Mekân İlişkilerinin Mekân Dizimi Yöntemiyle İncelenmesi: Düzce İli Örneği

Duygu Gökce, Ayşegül Kaya
Düzce Üniversitesi Sanat Tasarım ve Mimarlık Fakültesi, Mimarlık Bölümü

Küreselleşmenin etkisiyle yaşama dair alışkanlıklar tek tipleşip mekânsal yapılanma standartlaşmıştır. Bu yeni mekân anlayışına karşılık, laboratuvar değeri taşıyan kırsal yerleşimler, doğa, insan ve kültür etkileşiminin en yalın biçimiyle gözlendiği ve kültürün konut üzerinde belirleyiciliğini koruduğu yerlerdir. Dolayısıyla, günümüzde aidiyetlik, birlik, yer duygusu ve mekânsal bağlılık halen kırsal yerleşim üniteleri olan köylerde derinden hissedilebilmektedir. Geleneksel kırsal konut tipolojileri üzerinden kültür-mekân ilişkilerini, mekânsal yapılanma ve örgütlenmedeki yansımalarını incelemeyi hedefleyen bu çalışmada, öncelikle Düzce’de üç farklı kültüre (Laz, Çerkez ve Türk) yaşam alanı olmuş üç köy (Paşalar, Duraklar ve Dadalı) seçilmiştir. Araştırmanın birincil amacı, seçilen evlerin genel literatürde iddia edildiği üzere dahil olduğu yöre-kültür grubundaki diğer evlerle aynı mekânsal kurgu ve tasarım parametrelerine bağlı olarak gelişip gelişmediklerini tespit etmek; ikincil olarak ise, aynı il sınırları içerisinde bulunan üç köyden seçilen geleneksel kırsal konut tiplerindeki benzerlik ve farklılıkları kültürel farklılıklar üzerinden ve mekân dizimi yöntemi ile okumaktır. Geleneksel konutun son yıllarda sayısal yöntemler üzerinden araştırıldığı çalışmalar literatüre yeni yeni girmektedir ve ampirik sonuçların elde edilmesi açısından kolaylık sağlamaktadır. Bu alandaki çalışmalara da örnek teşkil etmek amacıyla, mekân dizimi (Space Syntax) yöntemi kullanılarak, karşılaştırma mekân dizimi tasarım parametreleri (bağlantısallık, bütünsellik, ortalama derinlik, okunabilirlik, ulaşılabilirlik vb.) üzerinden yapılmıştır. Yapılan analizler, öncelikli olarak literatürü destekleyerek, seçilen yöre-kültür eşleştirmelerini ampirik olarak kanıtlamıştır. Kültürler arası karşılaştırmalı analizlerde ise, Laz ve Türk evlerinin mekân kurgusunda benzerlikler tespit edilse de Çerkez köyü evlerinin en bütünsel, en okunabilir ve en ulaşılabilir konut tipleri olarak ayrıştığı görülmüştür. Fakat üç kültürün de sosyal, kültürel ve ekonomik yapının değişmesi ve kentleşme baskısının artmasıyla birlikte birbirine benzeşme eğilimi gösterdiği tespit edilmiştir. Araştırma genel sonuçları itibariyle Düzce özelinde seçilmiş üç kültür örneği üzerinden kültür tabanlı mekân dizimi tasarım parametrelerinin belirlenmesinde bir adım olup, gelecekte bu yönde yapılacak çalışmalar ile mevcut yerel mimari ve geleneksel konut dokularından referans alan çağdaş konut tasarım ilkelerinin geliştirilebilmesi yönüyle önemlidir.

Anahtar Kelimeler: Geleneksel kırsal konut, kültür, mekân, mekân dizimi, Düzce.

Examining the Culture-Place Relations in Traditional Rural Housing Typologies through Space Syntax Method: A Case of Duzce

Duygu Gökce, Ayşegül Kaya
Duzce University, Faculty of Arts, Design and Architecture, Department of Architecture

Spatial structures have been standardized by the uniformed life patterns due to globalization. However, still today, villages are important rural settlement units where sense of place and belongingness, social connectedness and place dependence have been felt deeply. This paper aims to investigate the culture-place relationships in traditional rural housing typologies through the space syntax method. Initially, three villages, namely Pasalar, Duraklar and Dadali were chosen from Duzce, representing three different cultures (Laz, Circassian and Turkish), respectively. The primary objective was to investigate whether the chosen housing units developed similarly in their spatial configurations to the other units chosen from the same village. To understand the similarities and differences through the space syntax method between the traditional rural housing units of the three villages of the same city was the secondary objective. Studies investigating the traditional rural housing through numerical methods have gathered momentum in the recent literature and help obtain empirical results. To contribute to the field from this aspect, the syntactic parameters were used in the comparisons, to name a few, connectivity, integration, mean depth, control value, intelligibility and accessibility. The initial results provided empirical evidence that the chosen houses are the representatives of the chosen cultures. The cross-cultural comparisons also showed that Laz and Turkish house forms are similar in their spatial configurations, while Circassian houses differ from the other two as being the most integrated, intelligible and accessible. However, the housing formations in all three cultural locations have tended to resemble each other with the social, cultural and economic changes and the increase in the urbanisation rate. Overall, this research is an initial attempt for the determination of culture-led syntactical design parameters for the three cultures hosted in Duzce and can be developed further to benefit the future housing design practice by introducing design guidance in line with tradition.

Keywords: Traditional rural housing, culture, place, space syntax, Duzce.

Duygu Gökce, Ayşegül Kaya. Examining the Culture-Place Relations in Traditional Rural Housing Typologies through Space Syntax Method: A Case of Duzce. Tasarım Kuram. 2020; 16(31): 36-56

Sorumlu Yazar: Duygu Gökce, Türkiye
LookUs & Online Makale