ISSN: 1302-2636 | E-ISSN: 2757-668X
XIX. Yüzyıl Sonu İstanbul’unda Batılı Tüketici Ürünlerinin Dolaşıma Girdikleri Kanallar ve Yarattıkları Hareketlenmeler: Şark Ticaret Yıllıkları Üzerinden Bir Mikro-Araştırma [Tasarım Kuram]
Tasarım Kuram. 2017; 13(24): 31-53 | DOI: 10.23835/tasarimkuram.413540

XIX. Yüzyıl Sonu İstanbul’unda Batılı Tüketici Ürünlerinin Dolaşıma Girdikleri Kanallar ve Yarattıkları Hareketlenmeler: Şark Ticaret Yıllıkları Üzerinden Bir Mikro-Araştırma

Burcu Yağız1, Aygül Ağır
1İstanbul Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sanat Tarihi Anabilim Dalı
2İstanbul Teknik Üniversitesi, Mimarlık Fakültesi, Mimarlık Bölümü

This study examines historical cases thatillustrate various encounters between Westerngoods and Istanbulites between 1881-1914.Through the micro-analysis of OrientalDirectories, it aims to identify the channelsthat facilitated circulation of Western goodsin the market, and to understand how thesegoods transformed practices of producers,merchants and store owners.The studied period showcases all theconflicts, negotiations and transformationsthat were brought by the intensive process ofthe Ottoman state’s integration with the Westand world economy. During this period, as aport city that had been going througheconomic, social and urban re-configuration,Istanbul, hosted a richness of production,trade and sales activities.In literature, the influx of “Western goods”into the Ottoman market is characterized as“invasion”. The term “Western goods”,which is used in reference to all imaginableWestern materials and products that floodedthe market, is erosive as much as it isinclusive: Its inclusivity creates a generalunderstanding, yet blurs the singularities thatawait in the mist to be traced.Oriental Directories offer a vast array ofsingular stories of manufacture, trade,marketing, display and repair of Westerngoods. Among thousands of entries in thesedirectories, many lead to cases that suggesthow producers, merchants and storeownersconfigured their professional practices withthe influence of Western goods and illustratecounter-scenarios to the mainstream “demiseafter invasion”.

Keywords: Oriental Directories, Western goods, İstanbul, late Ottoman period

XIX. Yüzyıl Sonu İstanbul’unda Batılı Tüketici Ürünlerinin Dolaşıma Girdikleri Kanallar ve Yarattıkları Hareketlenmeler: Şark Ticaret Yıllıkları Üzerinden Bir Mikro-Araştırma

Burcu Yağız1, Aygül Ağır
1İstanbul Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sanat Tarihi Anabilim Dalı
2İstanbul Teknik Üniversitesi, Mimarlık Fakültesi, Mimarlık Bölümü

Bu çalışma 1880-1914 yılları arasında İstanbul pazarındaki Batılı tüketici ürünlerinin İstanbullularla buluşma hikayelerinin izini sürmekte, Şark Ticaret Yıllıkları olarak anılan rehberlerin ilgili basımlarının incelenmesi yoluyla Batılı ürünlerin görsel ve fiziksel olarak dolaşıma girdikleri kanalları ve bu ürünlerin tetikledikleri hareketlenmeleri, parçalı da olsa, anlamayı amaçlamaktadır. İncelenen dönem, XIX. yüzyılın geneline yayılan Batı’ya ve kapitalist dünya ekonomisine eklemlenme sürecinin yarattığı tüm çatışma, uzlaşma ve dönüşümün cisimleştiği ve gözlemlenebildiği bir zaman dilimidir. İktisadi, sosyal ve kentsel düzeyde yeniden örgütlenen bir liman kenti olarak İstanbul, bu dönemde yerli ve yabancı tüketici ürünlerinin üretim, ticaret, sergileme, pazarlama ve satış faaliyetlerinin çeşitliliği açısından büyük bir zenginlik sergilemektedir. ‘Batılı malların’ Osmanlı pazarına akması, literatürde genellikle bir ‘istila’ olarak değerlendirilir. Ucu bucağı olmayan bir ürün denizinden İstanbul’a akan ve pazarı istila ederek yerli sanayi ve ticaret ortamını kabuk değiştirmeye iten yabancı ürünlere atfen sıklıkla kullanılan ‘Batılı mallar’ terimi, kapsayıcı olduğu kadar yutucudur. Yurtdışından gelen her çeşit ürün ve maddeyi temsil eden bu terim, bu malların pazara girerek yarattıkları dalgalanmaların izini sürmenin önünde duran bir sis perdesi gibidir: Kapsayıcılığı genel bir algı yaratır, fakat detayları ve tekillikleri geçiştirir. Araştırmanın kaynağını teşkil eden Şark Ticaret Yıllıkları’nın sunduğu tekil üretim, ticaret, pazarlama, sergileme ve hatta tamir hikayeleri, Batılı ürünlerin üretici, tüccar ve mağazacıların mesleki pratiklerinin yeniden örgütlenme biçimleri ile ilgili fikir vermekte, ‘istila sonrası çöküş’ senaryosunun dışında kalan durumları örneklemektedir.

Anahtar Kelimeler: Şark Ticaret Yıllıkları, Batılı tüketici ürünleri, İstanbul, Geç Osmanlı Dönemi

Burcu Yağız, Aygül Ağır. XIX. Yüzyıl Sonu İstanbul’unda Batılı Tüketici Ürünlerinin Dolaşıma Girdikleri Kanallar ve Yarattıkları Hareketlenmeler: Şark Ticaret Yıllıkları Üzerinden Bir Mikro-Araştırma. Tasarım Kuram. 2017; 13(24): 31-53

Corresponding Author: Burcu Yağız, Türkiye
LookUs & Online Makale