ISSN: 1302-2636 | E-ISSN: 2757-668X
Design Driven Approach for Sustainbility of Craft: Kahramanmaraş Yemeni [Tasarım Kuram]
Tasarım Kuram. 2022; 18(36): 80-94 | DOI: 10.14744/tasarimkuram.2022.08760

Design Driven Approach for Sustainbility of Craft: Kahramanmaraş Yemeni

Hatice Kübra Arıkan1, Dilek Akbulut2
1Kahramanmaras Sutcu Imam University Faculty of Fine Arts, Kahramanmaras, Türkiye
2Gazi University Faculty of Architecture, Ankara, Türkiye

In this study, it is aimed to offer possible solutions for the sustainability of the Kahramanmaraş yemeni craft by evaluating the semi-structured interview and observation results with the craftsmen who practice the Kahramanmaraş yemeni craft through the current method of “Design Thinking”. In addition, this article is aimed to encourage studies on the protection and sustainability of the intangible cultural heritage existing in our country and to support the craftsman-designer cooperation. The concept of sustainability was first explained in the World Conference on Environmental Development held in 1987 and in the report titled “Our Common Future”, known as the Brundtlant Report (WECD, 1987). Sustainability is described by three important dimensions; environmental, economic and social. However, cultural sustainability, which overlaps with the protection of intangible heritage in general, was proposed as a fundamental dimension in sustainability by UNESCO in 1995 and defined as the fourth dimension by Jon Hawkes in 2001. All four dimensions of sustainability contribute to the sustainability of traditional productions and crafts. The sustainability of the Kahramanmaraş yemeni craft included in this research has been examined in terms of its social and cultural dimensions as well as its known environmental and economic dimensions.
Kahramanmaraş yemeni is the product of köşkerlik that Anatolia’s long-established traditional-shoe manufactures’ tradition is. The meaning of the word Köşkerlik; It is the name given to shoe repair and production. The most well-known yemeni, which has survived to the present day, is produced by köşker (who produces traditional shoes in Turkish) in Kahramanmaraş for the purpose of protecting the feet and as a foot wear item made by traditional means.
Kahramanmaraş yemeni is among the crafts that are on the verge of disappearing. The sustainability of Kahramanmaraş yemeni can be considered within the scope of social design studies within the discipline of industrial design. Yemeni, which is a traditional product, and the sustainability of its production are included in the cultural dimension of sustainability. For this reason, it appears as an important case to analyze the difficult relationship of Kahramanmaraş yemeni and its production with design. The current interpretation of the traditional shoe produced using traditional methods in the shoe industry, which has reached the industrial scale and is capable of semi-mass production, is the focus of the study. In this context, field research was conducted with the Kahramanmaraş yemeni craftsmen, and the contribution of the design thinking process, which centered on the user of the Kahramanmaraş yemeni tradition, to the sustainability of this craft was evaluated.
“Design Thinking”, one of the current design methods, has the potential to contribute to the sustainability studies of crafts and traditional products, as it has a user-oriented understanding and is open to the participation of different expertise. The design thinking method is especially for non-designers to learn the design process and apply this process correctly. In order to analyze and process the problem and its framework identified in the process, and to deal with the so-called “wicked problems”, teams of participants from different disciplines are required. For this reason, design is an important tool in the sustainability studies of crafts and products, crafts and products constitute an important resource in design applications.
In this context, as a result of the interviews and observations made with the craftsmen within the scope of the field studies carried out in the study, the sustainability of Kahramanmaraş yemeni was gathered under the headings of the design thinking method. It is necessary to design and develop products that can be produced by the craftsman for the sustainability of the Kahramanmaraş yemeni craft, which are produced with their own unique production technique. The sustainability of Kahramanmaraş yemeni as a product, within the scope of the design thinking method stages; material selection, the processing technique provided by the material, different product forms, customized product groups, new concepts and technically developed products for the needs of the user.

Keywords: Craft, Kahramanmaraş yemeni (traditional flat-heeled shoe), sustainability, social design, design thinking.

Zanaatın Sürdürülebilirliğine Tasarım Odaklı Yaklaşım: Kahramanmaraş Yemenileri

Hatice Kübra Arıkan1, Dilek Akbulut2
1Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi, Kahramanmaraş, Türkiye
2Gazi Üniversitesi Mimarlık Fakültesi, Ankara, Türkiye

Zanaatlar ve geleneksel ürünler var oldukları toplumların kültürlerini günümüze yansıtan aynalarıdır. Ancak, modern üretim teknolojileri içerisinde zanaatlara ve geleneksel ürünlere gereken önem ve değer verilmediği sürece yok olmaya mahkûmdurlar. Bu duruma karşın, somut olmayan kültürel mirasın korunmasında önemli adımlar atan UNESCO’nun sözleşmelerinde zanaatların ve geleneksel ürünlerin sürdürülebilirliğine ilişkin dikkat çektiği nokta, icra edilerek sürdürülmesidir. Bu sebeple, aynılaşan üretim ve tüketim sistemlerinde zanaatlar ve geleneksel ürünler toplumların farklılaşma unsurları olarak yeniden ele alınmaktadır.
Anadolu’nun kadim geleneklerinden ve zanaatlarından bir tanesi de köşkerliktir. Köşkerlik ayakkabı üreticiliği ve tamirciliğine verilen genel addır. Yemenicilik ise bu geleneğe bağlı olarak gelişen zanaattır. Köşkerlik geleneği içerisinde günümüze kadar ulaşan ve en çok bilinen yemeni, geleneksel yöntemlerle ayağı koruma amaçlı ve ayak giyim ürünü olarak Kahramanmaraş’ta yemeni zanaatkârları tarafından üretilmektedir. Ancak, yemeni zanaatkârlarının sayısının giderek azalması, yemeni zanaatının sürdürülebilirliği için tehlike oluşturmaktadır. Bu kapsamda, endüstriyel tasarım disiplini içerisinde, zanaatları icra eden zanaatkâr topluluğunun sürdürülebilirliği sosyal tasarım kapsamında ele alınırken zanaat üretim sürecinin ve ürünlerinin sürdürülebilirliği ise sürdürülebilirliğin kültürel boyutu ile kesiştiği görülmektedir. Bu çerçevede, zanaatların ve geleneksel ürünlerin sürdürülebilirlik çalışmaları kapsamında ele alınmasında tasarım metotları ise önemli bir araçtır.
“Tasarım Odaklı Düşünme” kullanıcı odaklı anlayışa sahip olması sebebiyle zanaatların ve gelenekse lürünlerin sürdürülebilirlik çalışmalarına katkı sağlama potansiyeline sahiptir. Ayrıca tasarım geliştirme sürecinde farklı uzmanlıkları bir araya getiren ekip çalışmaları ile sosyal ve bilişsel çeşitliliğe katkı sağlamaktadır. Bu sebeple çalışmada, Kahramanmaraş’ta icra edilen yemeni zanaatı özelinde sosyal ve kültürel sürdürülebilirlik için tasarım odaklı düşünme yöntemi çerçevesinde yemeni zanaatkârları ile gerçekleştirilen görüşmeler ışığında bu zanaatın sürdürülebilirliğine dair ürün ve üretim bazında olası çözüm önerileri araştırılmış ve sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Zanaat, Kahramanmaraş yemenisi, sürdürülebilirlik, sosyal tasarım, tasarım odaklı düşünme.

Hatice Kübra Arıkan, Dilek Akbulut. Design Driven Approach for Sustainbility of Craft: Kahramanmaraş Yemeni. Tasarım Kuram. 2022; 18(36): 80-94

Corresponding Author: Hatice Kübra Arıkan, Türkiye
Manuscript Language: Turkish
LookUs & Online Makale