Eskişehir Devlet Demir Yolları Yerleşkesi Lojman Konutları Plan Tipolojileri Üzerine bir Çalışma

Özet

Sanayi yapıları yalnızca makineleri barındıran binalar değil, yeni bir yaşam tarzının ve kültürünün topluma tanıtılmasının ve yayılmasının araçlarıdırlar. Bu kapsamda, İngiltere, Almanya ve ABD’de endüstri devrimi ile birlikte artan üretim mekânları ile yaygınlık kazanan, sanayi yapıları kurucuları, çalışanlardan daha etkin bir biçimde yararlanmak ve daha verimli şartlar sunma kaygısı ile Şirket Kenti’ları (Şirket Kentlerini) oluşturmuşlardır. Sanayileşme, Batıda olduğu gibi Modern Türkiye’nin kurucu öğelerinden olmuş, bir yandan toplumu dönüştürüp farklılaştırırken, diğer yandan toplumu örgütlemenin ve onun iç dinamiklerine müdahale etmenin bir aracı olarak kullanılmıştır. Eskişehir Devlet Demir Yolları (Tülomsaş) Yerleşkesi; günümüz endüstriyel mirasının fonksiyonel ve mekânsal bağlamda öncü örneklerindendir. Bir prototip olma özelliği taşıyan yerleşke; çalışanlarının çalışma dışında, barınma, sosyal, kültürel ve eğitime yönelik gereksinimlerini karşılayan mikro ölçekli bir kent modeli ortaya koyan ilk yapılanmalardan biri olma özelliği taşımaktadır. Makale kapsamında; Batıda 1800’lü yıllarda ortaya çıkan Türkiye’de ise Cumhuriyetin ilanı ile örneklerini veren Şirket Kentlerinin gelişimi özetlenerek Eskişehir’de bir şirket kenti örneği olan Devlet Demir Yolları (Tülomsaş) Yerleşkesinin konut plan tipolojileri incelenecektir.