Geleneksel Konut Dokusunun Değişim Süreci ve Sürdürülebilirliği: Yaşam Dünyası Bağlamında Kastamonu-Kırkçeşme Caddesi’nin Analizi

Özet

Endüstri Devrimi’yle başlayıp, küreselleşme ile devam eden hızlı değişim süreci kent dokularını da etkilemiş, ortaya çıkan aynılaşma görüntüleri ve geçmişle bağların kopması kaygısı, insanlığı sürdürülebilirlik arayışlarına yöneltmiştir. Bu arayış kapsamında yapılan çalışmalar uzun yıllar yapıların fiziksel anlamda korunmasına yönelik olmuş, yaşantıların değişmesine uyum sağlayamayan çevreler yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalmıştır. Bu çalışma, kentsel yerleşmelerin değişim sürecinin nasıl yönetilebileceği ve sürdürülebilirliğinin nasıl sağlanabileceğini araştırma ve tartışma amaçlıdır. Kastamonu özelinde gündelik yaşam çevreleri üzerinden yapılan araştırmada, günümüze kadar yaşantısını sürdürmüş ve sürdürülebilecek olan yere ait özellikler, yaşam-mekan birlikteliği bağlamında ele alınmıştır. Yöntem, Husslerl’in “yaşam dünyası” kavramı üzerine kurulmuştur. Çalışmada, mimari elemanlarla somutlaşan “yaşam dünyaları”, kentin modernleşme döneminin izlerini taşıyan ve bir referans alanı olan Cumhuriyet Meydanı’nı çevreleyen konut dokusu üzerinde, sokak-bahçe-evden oluşan ilişkiler ağı içinde, iki farklı yaklaşımla deneyimlenmiştir: Kuşbakışı gözlem, doku ile dışarıdan kurulan mesafeli ilişkiyi temsil etmekte, kentin doku kalıplarını ve bütünleşik algısını içermekte; sokakta gezinen insanın gözlemi ise, doku ile yakın mesafeden kurulan ilişki ile sürekli algıyı içermektedir. Bu iki yaklaşımla modernleşmenin konutlara getirdiği değişim doktora tezi kapsamında dört sokak üzerinde araştırılmış, makalede bunlardan bir tanesi olan Kırkçeşme Caddesi yer almıştır. İleride hazırlanması muhtemel bir tasarım rehberine temel olabilecek bu çalışma sonucunda, her bir sokağın kendi tarihi sürecinde somutlaşmış olan yaşam dünyalarının etkisiyle birbirinden farklı dokular oluşturduğu ve ayrı ayrı ele alınması gerektiği ortaya çıkmıştır.