Deneyim ve Anlatı Odağında Mekâna Yeniden Bakmak: Perec ve Butor’un Yazınında Mekânın Temsil Biçimleri

Deneyim/Anlatı Odağında Mekâna Yeniden Bakmak

Özet

Anlatının ana unsurlarından biri ‘mekân’dır. Kişiler ve olaylar mekân düzleminde birbirlerine temas ederken, mekân metinsel bir temsiliyete kavuşur. Metinde kelimelerle inşa edilen mekân mimari anlamdaki inşanın ötesinde yeni anlamlar kazanır. Bu sebeple edebiyat ve mimarlık disiplinlerinin ortak noktaları mekânı önceleyen tavırları olsa da bu iki disiplinin mekânsal üretimlerinin farklı temsil biçimlerine dönüştüğü görülmektedir. Mimari inşanın sabit, katı ve görselliğin egemen olduğu algılanış biçimine karşı metinsel inşa her okuma deneyiminde yeniden inşa edilirken geçici, esnek ve anlatı odaklıdır. Çalışma metinsel üretimlerde mekânın deneyim ve anlatı odağında nasıl inşa edildiğini sorgular. Bu sorgulama mekân tasarım disiplinleri için mekânın biçimsel ve matematiksel temsillerinin ötesindeki temsil biçimlerini hatırlatmayı ve metinsel inşadaki duyarlılığı tasarım sürecine dâhil etmeyi amaçlamaktadır. Bu kapsamda ‘mekân’ın anlatının omurgası olduğu, mekânda deneyimi ve anlatıyı görünür kılan Michel Butor’un San Marco’nun Betimi (1963) ve George Perec’in Bir Paris Semtinin Tüketilme Denemesi (1975) adlı eserleri incelenmek üzere seçilmiştir. Bu eserlerin seçiminde önemli olan bir diğer unsur ise eserlere konu olan mekânların kurmaca değil gerçekte de var olan mekânlar olmasıdır. Seçili metinlerde ‘mekândaki deneyim ve anlatıyı’ öne çıkaran temsil biçimleri tanımlanarak, bu stratejilerin tasarım sürecine ve tasarım eğitimine ne şekilde dâhil olabileceği sorgulanmıştır.