Siyaset ve Sermayenin Baskısı, Mesleki İlkeler ve Belediyelerde Çalışan Plancılar

Tarihi Kent Merkezlerinde Tüketim Mekanlarının Dönüşümü

Özet

Türkiye’de şehir plancıları farklı mekânsal ölçeklere ilişkin bütüncül ve parçacıl tüm planların hazırlanması, bu süreçlerde bilimsel analizler, şehircilik ilkeleri ve kamu yararına göre karar vermeye ilişkin temel değerleri ve yeterlilikleri içeren mesleki formasyonla mezun olurlar. Ancak plancılar belediyelerde çalışmaya başladıklarında mesleki değerleri ile politik karar vericilerin demokratik meşruluğu arasındaki ikilemlerle karşı karşıya kalırlar. Araştırmaya göre belediyelerde planlama sürecinde siyaset ile sermaye, siyaset ile vatandaş ve hatta siyaset ile kamu kurumları arasındaki kentsel rant ilişkileri belirleyicidir. Türkiye’de belediyede çalışan plancılardan, büyük bir çoğunluğu rant odaklı olan plan değişiklikleri ve diğer parçacıl planlara ilişkin teklifleri değerlendirmesi ya da hazırlaması beklenmektedir. Belediyelerde çalışan plancılara göre planlamaya ilişkin kararların alınması noktasında plancının etkisi çok sınırlıdır. Planlara ilişkin kararlar teknik ve bilimsel analizlerden ziyade rant odaklı alınmakta, rant ilişkilerini ise siyaset ile sermaye arasında ya da siyaset ile vatandaş arasında geliştirilen patronaj ya da siyasi kayırmacılık ilişkileri belirlemektedir. Belediyelerin sermaye ve yerel halkın baskılarına açık olması plancılar üzerinde büyük baskı yaratmaktadır. Belediyede çalışan plancının görevi siyaset ve sermaye ya da siyaset ile vatandaş arasındaki ilişkiler sonucu alınan kararların teknik olarak çizilmesi ve mevzuatın açığını bularak mevzuata uydurulması olarak görülmektedir. Planların onama aşamasında plancıların söz sahibi olmaması, siyasetçinin kendi fikirlerini plancıların bilimsel yöntemler ve teknik analizler üzerinden geliştirdiği görüşlerden daha üstte görmesi plancıları sık sık meslek ilkeleri ve kamu yararı adına mücadele etmek durumunda bırakmaktadır.