Zanaatın Sürdürülebilirliğine Tasarım Odaklı Yaklaşım: Kahramanmaraş Yemenileri

Kahramanmaraş Yemenilerinin Sürdürülebilirliği

Özet

Zanaatlar ve geleneksel ürünler var oldukları toplumların kültürlerini günümüze yansıtan aynalarıdır. Ancak, modern üretim teknolojileri içerisinde zanaatlara ve geleneksel ürünlere gereken önem ve değer verilmediği sürece yok olmaya mahkûmdurlar. Bu duruma karşın, somut olmayan kültürel mirasın korunmasında önemli adımlar atan UNESCO’nun sözleşmelerinde zanaatların ve geleneksel ürünlerin sürdürülebilirliğine ilişkin dikkat çektiği nokta, icra edilerek sürdürülmesidir. Bu sebeple, aynılaşan üretim ve tüketim sistemlerinde zanaatlar ve geleneksel ürünler toplumların farklılaşma unsurları olarak yeniden ele alınmaktadır. Anadolu’nun kadim geleneklerinden ve zanaatlarından bir tanesi de köşkerliktir. Köşkerlik ayakkabı üreticiliği ve tamirciliğine verilen genel addır. Yemenicilik ise bu geleneğe bağlı olarak gelişen zanaattır. Köşkerlik geleneği içerisinde günümüze kadar ulaşan ve en çok bilinen yemeni, geleneksel yöntemlerle ayağı koruma amaçlı ve ayak giyim ürünü olarak Kahramanmaraş’ta yemeni zanaatkârları tarafından üretilmektedir. Ancak, yemeni zanaatkârlarının sayısının giderek azalması, yemeni zanaatının sürdürülebilirliği için tehlike oluşturmaktadır. Bu kapsamda, endüstriyel tasarım disiplini içerisinde, zanaatları icra eden zanaatkâr topluluğunun sürdürülebilirliği sosyal tasarım kapsamında ele alınırken zanaat üretim sürecinin ve ürünlerinin sürdürülebilirliği ise sürdürülebilirliğin kültürel boyutu ile kesiştiği görülmektedir. Bu çerçevede, zanaatların ve geleneksel ürünlerin sürdürülebilirlik çalışmaları kapsamında ele alınmasında tasarım metotları ise önemli bir araçtır. “Tasarım Odaklı Düşünme” kullanıcı odaklı anlayışa sahip olması sebebiyle zanaatların ve gelenekse lürünlerin sürdürülebilirlik çalışmalarına katkı sağlama potansiyeline sahiptir. Ayrıca tasarım geliştirme sürecinde farklı uzmanlıkları bir araya getiren ekip çalışmaları ile sosyal ve bilişsel çeşitliliğe katkı sağlamaktadır. Bu sebeple çalışmada, Kahramanmaraş’ta icra edilen yemeni zanaatı özelinde sosyal ve kültürel sürdürülebilirlik için tasarım odaklı düşünme yöntemi çerçevesinde yemeni zanaatkârları ile gerçekleştirilen görüşmeler ışığında bu zanaatın sürdürülebilirliğine dair ürün ve üretim bazında olası çözüm önerileri araştırılmış ve sunulmuştur.