İşlev Dışı Kalan Kent İçi Endüstriyel Miras Alanlarının Uyarlanabilir Yeniden Kullanım Açısından Değerlendirilmesi: Sakarya Donatım Park Örneği

Endüstriyel Miras Alanlarının Uyarlanabilir Yeniden Kullanımı

Özet

Göçebe yaşantıdan tarım uygarlığına geçiş aşamasından sonra toplumların yaşam ve kültürlerinde köklü bir değişim etkisi olan Endüstri Devrimi döneminin üretim yerleşkeleri, iki asrı aşkın süredir kentsel yapılaşmada belirgin değişikliklerin kaynağı olmuşlardır. Geçtiğimiz yüzyılda yeniliğin ve gelişimin sembolü olarak görülen, günümüzde orijinal işlevlerini yitirdikleri için terk edilmiş bu yapıların, yıkılarak ortadan kaldırılmaları yerine, “Uyarlanabilir Yeniden Kullanım” yaklaşımıyla kültürel miras olarak değerlendirilmeleri uygulamasına gidilmektedir. Çalışmada, 1944 yılında Sakarya’da Ziraat Aletleri ve Makineleri Fabrikası olarak kurulan ve 1999 Marmara Depremi sonrası tasfiye sürecinde üretimi durdurulan, ancak yapısal özelliklerini korudukları için yıkılmayıp, günümüzde Donatım Park adıyla rekreasyon alanına dönüştürülen eski fabrika sahasındaki yapılar seçilmiştir. Kocaeli Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu’nca tescil edilen yapılar, rekreasyon alanı fonksiyonuna uygun olarak restore edilmiş, bu yapılar dışında bu konsepte yönelik yeni programlar da uygulanmıştır. Çalışma yönteminde, yeniden işlevlendirme kriterlerinin sınanabildiği 7 adet tescilli örneklem yapı seçilmiş, bu yapıların mekânsal özellikleri, orijinal tasarım, kullanım, değişim, geçici kullanım ve yeniden işlevlendirme aşamalarını içeren yaşam döngüleri bağlamında ele alınmıştır. İkinci aşamada, bu yapılardaki mekânsal müdahalelere ilişkin, koruma alanında yayımlanmış öncü tüzüklerin ilgili metinlerinin örneklem alan içerisindeki uygulanabilirlikleri, İçerik Analiz (Content Analysis) yöntemiyle sınanmış, endüstri mirası konusunda uluslararası standartlarda belirlenebilecek hedeflerin yedi başlık altında yoğunlaştığı tespit edilmiştir: (i) Mekânın kendisi, (ii) Mekânın dokusu, (iii) Mekânın yerleşimi, (iv) Mekânın kullanımı, (v) Mekânın çağrışımları/anlamları, (vi) Mekânın kayıtları, (vii) Yerler/Nesneler. Bu başlıklar ve ilgili tüzük açıklamalardan çıkarsama yoluyla 7 adet yeniden işlevlendirme kriteri saptanmış, örneklem yapıların herbiri, belirlenen kriterlere ve çağdaş gündelik yaşam pratiklerine yönelik formel ve deneyimsel etkiler açısından değerlendirilmeye çalışılmıştır.