İstanbul’da Bir Klasik Dönem Osmanlı Camiinin 19. Yüzyıl Onarımı: Fatih Mesih Mehmed Paşa Camii

Mesih Mehmed Paşa Camii’nin 19. Yüzyıl Onarımı

Özet

Bu makalenin amacı, 1873’te, kapsamlı bir onarım geçiren Mesih Mehmed Paşa Camii için düzenlenen ikinci keşif defterini analiz ederek yapılan müdahaleleri irdelemek ve tanımlanan onarım süreci ile bu süreçte rol alan kurumları ve görevlileri ortaya koymaktır. Müdahalelerin niteliği, yapının inşa edilmesinden yaklaşık 290 yıl sonra gerçekleştirilen bu kapsamlı onarımda özgün öğe ve tekniklerin ne ölçüde korunduğunu ortaya koymaktadır. Dönemi için bir “ecdâd
yadigârı” sayılan cami ve eklerinin onarımı ile ilgili bu keşif defteri, çağdaş restorasyonlarda özgün kısımlar ile farklı dönemlerde eklenmiş katmanların anlaşılması için önemli veriler sunmaktadır. 1873 yılı onarımında malzeme kullanımı ve özgün detay uygulamaları konusunda farklı yaklaşımlar benimsendiği anlaşılmaktadır. Örneğin revzenlerde demir lama ve büyük
boyutlu camlar kullanılarak 16. yüzyıl detaylarından vazgeçilmiş, kayyımhane gezinti mahalli diye anılan mekânın çatı örtüsünde dönem ekine saygı gösterilerek yenilemelerde kurşun yerine yeniden kiremit kullanılmıştır. İçlik revzenlerin onarımında “kadimi üzre” ve “emsali misillü” gibi
vurgularla özgün detaylar doğrultusunda yenilemeler yapılmıştır. Kalem işi, nakış ve yeni ahşap müezzin mahfili yapımı gibi “nevresim” (yeni tarzda) olarak tabir edilen bazı uygulamalarda da klasik dönem ile dil birliği kaygısı güdülmemiştir. 19. yüzyıl onarım keşif defterleri ile arşiv fotoğrafları birlikte değerlendirildiğinde, klasik dönem yapılarında dönem eklerinin, 1950-60’lı yıllarda yapılan üslup birliği anlayışının hâkim olduğu onarımlarda geri dönüşü olmayacak şekilde ortadan kaldırıldığı görülmektedir. Böylesi geri dönüşü olmayan hatalara yer vermemek için koruma uzmanlarının titiz çalışmaları önem taşımaktadır. Dönemin koruma anlayışı, kullanılan geleneksel konservasyon teknikleri, yapı malzemeleri ve genel terminoloji ile ilgili konulara ışık tutan 19. yüzyıl onarım keşif defterleri bu bağlamda özgün bilgiler içeren önemli kaynaklar olarak değerlendirilmelidir.