Türk mimarlık tarihi yazımında 'Ulusal'/'Milli' Olanın Eklektisizm ve Modernizm Ekseninde Ayrış[-tırıl-]ması Üzerine

Özet

Bu makale mimarlık tarihi yazıcılığımızda Türk mimarlığının, çoğunlukla I. Millî / Ulusal ve II. Millî / Ulusal Mimarlık dönemleri olarak adlandırılan iki ulusalcılık hareketi söylemiyle ortaya çıkan tartışmalarla, bu dönem hakkında geliştirilen tasniflerdeki benzerlik ve farklılıkların analizini içermektedir. Böylelikle millî veya yerel olanın mimarlık aracılığıyla temsil edilebilmesinin analizi, kullanılan terminolojiler üzerinden sorgulanacaktır. Yeni bir adlandırma savını ortaya koyma iddiasını taşımayan yazıda, her iki mimarlık hareketinin birbirine eklemlenen ideolojik bir arka plana sahip olmadığı düşüncesi sonucu ortaya çıkan tartışmaların bir dökümü sunulmaya çalışılacaktır. Aynı süreçte mimarlık tarihimizde bu kavramların ayıklama/aklanma/ayrışma türü olgularla yeniden değerlendirilmesine veya tasnif edilmesine ihtiyaç duyulduğu inancıyla, 1930’lu yıllardan bu yana süregiden karmaşa ve çelişkinin nedenlerine odaklanılacaktır. Bu nedenle her iki hareketin ayıklama veya ayrışmasını, hem milli/ulusal yörüngesindeki yazında, hem de kendi dönemlerinde ve sonrasında ortaya çıkan eleştiri kültürü çerçevesinde değerlendirilmek gerekmiştir. Mimarlık ürünleri ve bu ürünlerin temsili açısından mimarların kendi tasarımlarını Millî/Ulusal terimleriyle veya başka isimlerle nitelemeleri ile mimarlık yazıcılığımızdaki adlandırmalar arasındaki benzeşimler veya farklılıklar yine cevap aranılacak sorunlardandır. Bu adlandırmaların merkezinde, araştırmacıların son dönemlerde ürettikleri “Millî” ve “Modern” olma tezinin de ayrıcalıklı bir yeri olduğuna inanılmaktadır. Modern söylemi içerme düşünceleri ve değerlendirmeleriyle, mimarlık tarihi historiyografyamızda “Modern” kelimesi ve içeriğinin bir “itibar iadesine” yol açtığına inanılmaktadır.