Kural Tabanlı Tasarım İle Cephe Üretim Denemeleri: Ankara Çınar Sokak Örneği

Productive Facade Studies With Rule-Based Design

Özet

Çok bileşenli bir kurguya sahip olan mimari tasarım süreci teknoloji ve bilgisayarın tasarıma destek olması ile güncel sistemlerle yeniden tanımlanmaktadır. Tasarım sürecindeki bu değişim, üretken yaklaşımların sürece dahil olması ile mimari biçimlenmede özgün alternatiflerin üretilmesi fikrini doğurmaktadır. Günümüzde mimarlık ürünleri tasarım aşamalarında farklı yaklaşımlar kullanılmaktadır. Kavramsal bağlamda sıra dışı formların üretimine sıkça rastlanmaktadır. “Tasarım”ın bu yöndeki gelişimi, farklı geometrik kurgulardaki formların, dijital tasarım ortamlarında betimlenerek üç boyutlu modellerinin üretilmesi ile desteklenmektedir.Genel bir yaklaşımla, “üretken” olma hali, yaratıcılığın kaynağını gösterme ya da herhangi bir şeyi yaratma gücüne sahip olma olarak nitelendirilmektedir. “Üretken tasarım” kavramı ise, tasarım eylemini gerçekleştiren tasarımcı/mimarın sonuç ürününden çok tasarım sürecinin içeriği ile ilgilendiği yöntem, “üretken tasarım sistemi” ise kullanıcıya bu süreçte destek veren ya da tasarımı bütünü ile ele alan sistem olarak tanımlanabilir.
Mimarın tasarım sürecindeki adımları, bilgisayar ortamında anlatabilmesi için bu adımların net ifade etmesi kural tabanlı tasarım fikri olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu algoritmaların en temel niteliği ise karmaşıklıktan uzak, kolay takip edilebilen ve sınırlı kural setleri olmalarıdır. Kural tabanlı bir sistem olan “biçim gramerleri, yaratıcı tasarım pratiği amacıyla, hesaplamalı bir tasarım teorisi sunmaktadır; tasarım dillerini algoritmik bir yapıyla çözümlemeye ve aynı dilde yeni tasarımlar üretilmesine olanak sağlayan bir kural kümesidir.
Cumhuriyetin ilk yıllarından 1970’li yıllara kadaruzanan, genellikle Cumhuriyet ideolojisi çerçevesindegerçekleştirilen yapılar, modern mimarlık mirası olarakdeğerlendirilmektedir. Ankara ili, Yenimahalle ilçesinde yapılmış konut dokusu da bunun bir örneğidir. 1948 ve sonrası yıllarda tasarlanan Yenimahalle ilçesi Çınar sokaktaki müstakil konut dokusu, dönemin kültürel, ekonomik, estetik özelliklerini yansıtmaktadır. Bu açılardan ve Cumhuriyet tarihinin ilk modern yapılaşma çalışmaları olarak değerli bulunmaktadır.Bu çalışmada Çınar Sokak’ta bulunan ve günümüze kalmış olan müstakil konut dokusunun kural tabanlı analiz yöntemi olan biçim grameri ile konut cepheleri analiz edilmiştir. Çalışma temel tasarım prensipleri kapsamında, mimari tasarım üretim sistemleri ve üretimi biçimlendirme sürecinde geliştirilmiş,kural tabanlı tasarım olan biçim grameri çerçevesinde, sokaktaki günümüze kalan yapı cepheleri esas alınarak çalışılmıştır.
Çınar Sokak ve çevresinde de bölgenin merkezi ve birçok yönden avantajlı konumundan dolayı parsellerin değerlenmesi, güncel konut yaşamı gereksinimleri açısından mülk sahipleri ve mirasçıları için müstakil konutlardaki iç mekanların çok küçük olması, sık sık tadilat, bakım gerektirmesi bu konutların hızla yıkılarak apartmanlara dönüşmesine neden olmuştur. Günümüze az sayıda örnek kalmasıyla beraber, Çınar sokaktaki müstakil konutlar yerini hızla yüksek katlı konutlara bırakmaktadır.Yeni yapılan bu yüksek katlı yapılar yerin dokusuyla dil birliği sağlamamaktadır. Çınar Sokak mimari ve sosyal değerlerinin sürdürülebilirliği için biçim gramerinin tespiti ve yeni teknolojilerle uygulamada yer alması büyük önem taşımaktadır. Bu bağlamda bir çalışma yöntemi belirlenmiştir. Çınar Sokaktaki müstakil konutların mimari dil bağlamında biçimleniş kuralları çıkarılmıştır.Mimari biçimlenişi belirlenen cepheler, aynı kurallar kullanılarak bilgisayar ortamında denenmiştir. Yapılan çalışmanın yüksek katlı yeni konutlarda cephe tasarımlarına referans olması ve kent dokusunu koruyarak devam ettirmesi hedeflenmektedir.Alan çalışması iki adımda gerçekleştirilmiştir; üretim ve türetim aşamaları. İlk aşama olan üretimde, müstakil konut dokusunun kural tabanlı analiz yöntemi olan biçim grameri ile konut cepheleri analiz edilerek kural üretimi yapılmıştır. Bu analizde temel tasarım öge ve ilkeleri parametreler olarak kullanılmıştır. Üretim aşaması dediğimiz biçim grammerini oluşturduğumuz ilk aşamada cephe analizi yapılmıştır. Bu analiz sonucu yapı cephesinin karakteristiği ortaya çıkmıştır. Türetim aşamasında ise bu kuralları kullanarak, tekrar eden pencere ve balkonların yinelenmesi sağlanarak, baskın elemanların etkinliği devam ettirilerek bilgisayar ortamında yüksek katlı bir konut cephesi denemesi yapılmıştır. İlk olarak eskiz çalışmaları yapılmış, daha sonra Autodesk Autocad programı kullanılarak cephe modellemesi denemesi yapılmıştır. Analiz edilen iki yapının da modellemesi yapılarak ortalarına yerleştirilen türetim ürününün Showcase render programında renderları alınarak görsel olarak inceleme fırsatı sağlanmıştır.
Kent dokusunun ve sokağın, özgün kültürel geçmişi olarak yapıların varlıklarının sürdürülebilmesi ve geleceğe aktarılması önemsenmektedir. Yapılan çalışmada olduğu gibi tasarım dili araştırmaları ile mimarının çevresel ve sezgisel tasarımındaki farklı olasılıklara ve çözümlerine ulaşabilmek ve aynı dilde yeni tasarımlar üretilebilecek biçim gramerleri tanımlamak sadece birkaç yapıyı korumayacaktır. Yapıların mimarlarını, ustalarını, kullanıcılarını ve anılarını, o konumda kesişen bütün hayatları canlandıracaktır. Biçim gramerleri, gelecekteki mimari yaklaşımlara günümüz ve geçmiş mimari formlarının farklı konfigürasyonlarını tanıma, tasarım geliştirme ve kültürel bellek oluşturma, mimari tasarım çözümlerini kayıt altına alma imkânı sağlayacaktır. Bu bağlamda günümüz mimarisinde ve ileri teknoloji kullanılarak yapılan tasarımlarda mimari ve sosyal sürdürülebilirliğe katkı sağlanmış olacaktır.