Grotesk Bedenin Kentsel Mekana Müdahil Olması Üzerine Bir Okuma: Kutu Adam

Özet

Grotesk bedeni kentsel mekân bağlamında ele alan bu çalışma, onun deneysel bir mekânsal üretim aracı olarak kullanımı üzerine araştırma temelli bir tartışma açmaktadır. Mikhail Bakhtin’in bahsettiği üzere grotesk, beden ve onun sınırlarıyla ilgilidir ve bu sınırların ötesine geçme arayışıyla şekillenir. Bilinen dünya ile yeni ilişkilenme biçimleri geliştiren grotesk beden, bedenin sınırlarını sürekli olarak yeniden kurar (Bakhtin 1984, 23-25). Alışılmışın dışına çıkan, bedensel bir uzantı olarak evrilen bedensel/mekânsal oluşlar yaratır. Bunu yaparken de mekânın olağan durumlar ve eylemler bütünlüğünde kesinti yaratır. Geçici, kışkırtıcı, alışılmadık mekânsal durumlar ortaya çıkararak ötekilik anlatıları kurar. Grotesk bedenin mekâna müdahalesi ile ortaya çıkan ötekilik anlatıları, yerleşik değerler ve rutinlerin dışında kalan yaşam olanaklarını düşünmeyi tetikler. Mekânın gerçek ile gerçek dışı arasındaki sınırlarda bir yer bulmasını sağlar. Böylece katı gerçekliğe direnç oluşturur ve pek çok olanağın düşünülebildiği, yaratıcılığı harekete geçiren düşünsel ve eylemsel bir alan açar. (Ramirez 2015, 11-17) Kentin gündelik hayatının akışına ötekiliklerin dahil olması, kentlinin etkileşimine açık olması sebebiyle kolektif oluşlara evrilebilir. Grotesk bedenin kentteki varlığı değişim katalizörü olarak görev üstlenerek, mekânın değişkenliğini ve akışkanlığını besler. (Lehtovuori 2016,149-177) Bu bağlamda, bu çalışma grotesk bedenin kentin olağan akışı içindeki varlığını araştırır. Sahip olduğu geçici, kışkırtıcı ve alışılmadık varoluşu sorgular. Öteki yaşam biçimlerini görünür kılan, değişimi tetikleyen ve yaratıcı oluşlara alan açan yapısını irdeleyerek, kente nasıl müdahil olduğunu inceler. Grotesk bedenin kentte gerçekleştirdiği müdahalelerin, kentsel yaşamın sürekliliğinde direnç yaratarak açtığı eylem alanını ve sağladığı mekânsal deney(im)leme olanaklarını inceleyen yorumlayıcı bir araştırma yapılandırır. Bu araştırma doğrultusunda, grotesk bedenin, kentsel mekânın üretiminde deneysel bir araç olarak kullanımını önererek, sağladığı mekânsal keşif olanaklarını tartışmaya açar.
Grotesk bedenin kentsel mekân bağlamında ortaya çıkışında, gerçek ya da gerçek dışı kurgularla şekillenen, festivallerdeki ya da sanatsal etkinliklerdeki performansa ya da görsel imgelemeye dayalı sanat işleri ile betimlemeye dayalı edebi işler temel örnekleme alanları olarak ortaya çıkar. Bu alanlarda grotesk bedenin temsili ya da temsili olmayan şekilde inşa edildiği görülür. Bu bağlamda bu çalışma, edebi bir anlatının mekânı yeniden düşünmeye yönelik sağladığı psikolojik, sosyal ve kültürel açılımları ve imgeleme gücünü göz önüne alarak, Kobo Abe’nin “Kutu Adam” romanını örnek alan olarak inceler. Üç bölümden oluşan çalışmada, ilk bölüm grotesk bedene ilişkin bir kavramsallaştırma sunmaktadır. Kavramsal analiz yoluyla literatürde grotesk beden üzerine yapılan araştırmaları incelemekte, grotesk bedenin karakter özelliklerine ve müdahalelerine ilişkin bir kavram dizgesi oluşturmaktadır. İkinci bölüm “Kutu Adam ”ın anlatısını ve grotesk varoluşunu açıklamakta ve onun kendine özgü grotesk yönlerini yorumsal analiz yoluyla ortaya koymaktadır. Üçüncü bölüm, grotesk bedenin varlığına ve yaratıcı eylemliliğine odaklanarak, Kutu Adam’ın kentsel mekâna nasıl müdahale ettiğinin eleştirel bir analizini yapmaktadır. İlk bölümde oluşturulan kavramsal dizgeyi kullanarak, romandan yapılan alıntılara referansla Kutu Adamın kentteki mekânsal deney(im)lemelerini incelemekte, yarattığı direnç ve açtığı deneysel eylem alanları üzerinden bir tartışma kurmaktadır. Böylece deneysel bir mekânsal üretim aracı olarak grotesk bedenin kentsel mekâna müdahalesini anlamak, tartışmak ve yeniden yaratmak için açık bir bilgi yapısı oluşturmaktadır.
Grotesk beden farklılaşan müdahale biçimleri ile, mücadeleye dayalı çatışma örüntüleri yaratarak, kentsel mekânın üretiminde sorgulayıcı ve yaratıcı oluşumların rol alabilmesi için alan açar. Ancak grotesk bedenin neden olduğu öngörülemezlik ve belirsizlik sebebiyle, bu alandaki üretkenlik önceden kestirilemez ve deneysel bir nitelik taşır. Bu nedenle, grotesk bedenin kentsel mekâna olan müdahalesini doğrudan fayda beklentisiyle değil, ortaya çıkardığı ötekilikleri, kentsel mekân üretimi hakkında esinlendiği düşünceleri ve açtığı tartışma alanlarını değerlendirerek ele almak önemlidir. Grotesk bedenin kentsel mekân sorunlarını ele almak ve mekânı yeniden üretmek için deneysel bir araç olarak kullanılması, sadece mimari ve kentsel tasarım pratiklerinde değil, aynı zamanda çeşitli tasarım pratikleri ve disiplinlerarası uygulamalar için de yeni bir yaklaşım sunar ve bu alanlarda yenilikçi pratiklerin gelişimine katkı sağlar. Grotesk bedenin kentsel mekân üretiminde deneysel bir araç olarak kullanımına dair çeşitli pratiklerin araştırılması, bu alanda henüz yapılandırılmış bir araştırma alanı olmadığından, alternatif kentsel üretim pratiklerini desteklemek açısından önemli bir rol oynar. Bu anlamda bu çalışma, grotesk bedenin geleneksel mekânsal üretim pratiklerine meydan okumasını ve kentsel mekânı yeniden şekillendirmek için sunduğu alışılmadık ve benzersiz yöntemlerin sağladığı mekânsal deney(im)leme olanaklarını ortaya koymaktadır. Ayrıca, grotesk bedenin kentsel mekân üretimindeki rolüne ilişkin bir tartışma geliştirerek, gelecek araştırmalar için zemin oluşturmaktadır.